"Służyć Bogu, służąc Ojczyźnie,

służyć Ojczyźnie, służąc Bogu"




Więcej na Stronie Głównej...

Historia

Katarzyna Jóźwik

Nieformalna działalność organizacji rozpoczęła się w grudniu 1918 roku. Funkcjonowała wówczas jako Narodowa Organizacja Wyborcza Kobiet Polskich. Weszła wówczas w skład powstałego w Warszawie endeckiego komitetu wyborczego, Narodowego Komitetu Wyborczego Stronnictw Demokratycznych. Celem kobiet skupionych wokół NOWKP w początkach działalności była agitacja przedwyborcza na rzecz list endeckich w zbliżających się wyborach do Sejmu Ustawodawczego. Organizacja organizowała wiece i spotkania przedwyborcze oraz prowadziła akcję ulotkową skierowaną przede wszystkim do kobiet, a mającą na celu zachęcenie ich do skorzystania z przysługującego im prawa wyborczego. Nie była to zwarta organizacja. Składała się ona z sieci luźno powiązanych kobiet o tożsamych poglądach, które jednoczył wspólny cel, jakim była agitacja na rzecz endeckiej listy wyborczej. Dopiero wiosną 1919 roku przekształciła się ona w Narodową Organizację Kobiet.

Celami Narodowej Organizacji Kobiet było: uświadamianie kobiet polskich w kwestiach politycznych i społecznych oraz dążenie do ich całkowitego równouprawnienia, a także dążenie do zjednoczenia obozu narodowego oraz działanie na rzecz rozwoju kulturalnego i ekonomicznego kraju. Cele te miały zostać osiągnięte poprzez edukowanie członkiń organizacji i akcje społeczne podnoszące szeroko rozumianą świadomość obywatelską. NOK zasady etyki katolickiej łączyła z poglądami narodowymi oraz z hasłami równouprawnienia kobiet. Członkinie NOK za zadanie stawiały sobie również jednoczenie obozu narodowego i katolickiego w Polsce. Proponowały jedność w ramach stronnictw i organizacji prawicowych, aby móc skuteczniej walczyć z siłami antynarodowymi i lewicowymi. Wzywały partie polityczne do dbania o interes narodowy i próbowały łagodzić spory polityczne. Uważały się za zwolenniczki idei narodowej, więc zgodnie z tym duchem potępiały bierność społeczeństwa. Chciały zachęcić kobiety do interesowania się sprawami politycznymi i do wyrażania swoich poglądów choćby poprzez udział w wyborach.

Narodowa Organizacja Kobiet była największą kobiecą organizacją w Polsce. Liczyła w szczytowym momencie w 1931r. około siedemdziesięciu ośmiu tysięcy kobiet skupionych w prawie dwustu oddziałach w całej Polsce.

Wśród centralnych postaci Narodowej Organizacji Kobiet należy wymienić parlamentarzystki endeckie: Irenę Puzyniankę, Zofię Sokolnicką, Wandę Ładzinę, Gabrielę Balicką, Józefę Szebeko, Ewelinę Pepłowską, Marię Holder–Eggerową, Zofię Zalewską, Halinę Stęślicką i Helenę Grossmanównę. Od 1921 do marca 1929 r. przewodniczącą organizacji była Irena Puzynianka, po niej funkcję tę sprawowała do 1933 r. Józefa Szebeko, a następnie do 1939 r. Gabriela Balicka.

Organizacja dzieliła się na okręgi wojewódzkie, a te z kolei na koła w danych miejscowościach. Działalność organizacji była podzielona na sekcje tematyczne. Kobiety działające w sekcjach odczytowych zajmowały się organizowaniem pogadanek, spotkań i odczytów mających na celu dokształcenie i uświadomienie kobiet w sprawach higieny, religii, zdrowia, historii i polityki. Do prowadzenia takich spotkań zapraszano kompetentne w swoich dziedzinach osoby, jak np. lekarzy, ekonomistów, historyków. Sekcje zajmujące się pomocą dzieciom miały za zadanie ratowanie porzuconych niemowląt i opiekę nad sierotami do trzeciego roku życia. W tym celu zakładano specjalne ochronki i przytułki. Działaczki NOK dbały również o duchowy wymiar opieki nad dziećmi, ponieważ organizowały chrzty porzuconych dzieci. Istniały również sekcje pomocy samotnym matkom i rodzinom. Sekcje te organizowały wsparcie materialne dla rodzin w trudnej sytuacji finansowej. Pomoc ta wyrażała się w przede wszystkim we wsparciu przy poszukiwaniu pracy lub mieszkania, przekazywano także odzież i żywność oraz wyprawki szkolne dla dzieci, starano się również zapewnić pomoc medyczną. Sekcje pomocy najbiedniejszym zajmowały się prowadzeniem jadłodajni dla najbiedniejszych. Pomoc ta cieszyła się bardzo dużą popularnością zwłaszcza w czasach kryzysu gospodarczego, gdy w samej tylko Łodzi wydawano ok. 15500 obiadów miesięcznie. Oddziały NOK organizowały także dla ubogich zabawy świąteczne i wyjazdy do sanatoriów, dofinansowywały również obozy letnie dla dziewcząt zagrożonych gruźlicą i anemią, w celu polepszenia ich stanu zdrowia. Według danych z 1929 r. NOK prowadziła w całym kraju: czterdzieści pięć świetlic dla dzieci, dwadzieścia jeden ochronek, trzynaście przedszkoli, a także przytułki położnicze i sanatorium „Odrodzenie” w Zakopanem. Powstawały także prowadzone przez NOK biura pośrednictwa pracy, biblioteki, kawiarnie i różnego rodzaju warsztaty rzemieślnicze, jak np. warsztat czapek w Suwałkach i pracownia koronek w Borysławiu. Warsztaty te z jednej strony zapewniały miejsca pracy, a z drugiej wspierały finanse organizacji. Oddział wileński prowadził w latach trzydziestych szkołę gospodarstwa domowego, przygotowującą młode dziewczęta do roli gospodyń domowych. Poszczególne oddziały oferowały również kursy dla kobiet: pisania i czytania, szycia, gotowania, zarządzania finansami domowymi. Oddział NOK w Kaliszu utworzył w 1928 r. Uniwersytet Powszechny im. Henryka Sienkiewicza. W czasie wojny polsko-bolszewickiej członkinie NOK zajmowały się pracą na rzecz żołnierzy polskich urządzając herbaciarnie ma stacjach kolejowych, szyjąc mundury, wysyłając książki na front. Opiekowały się także rannymi i inwalidami oraz organizowały gwiazdkę dla żołnierzy w koszarach. Natomiast w czasie powstań śląskich działały w Śląskim Czerwonym Krzyżu oraz prowadziły punkty opatrunkowo–odżywcze dla powstańców. Pod koniec lat trzydziestych NOK zajęła się organizowaniem kursów obrony przeciwgazowej oraz zbiórkami środków na polskie okręty wojenne. Włączała się w także w propagandę antyniemiecką i antykomunistyczną. Ważny dla członkiń NOK był również rozwój duchowy. Dlatego organizowały rekolekcje, nabożeństwa i wydawały publikacje katolickie, jak np. książkę autorstwa Wandy Ładziny „Zjawiska w Lourdes”. W maju 1926 r. działaczki NOK wzięły udział w ogólnopolskiej pielgrzymce kobiet polskich na Jasną Górę składających dziękczynienie Matce Bożej za odzyskanie niepodległości. W imieniu NOK przemawiała wówczas Irena Puzynianka, która składała ślubowanie wiernej służby Bogu i Ojczyźnie. Organizacja podejmowała także współpracę z wieloma polskimi i zagranicznymi organizacjami. Jednak działaczki miały od władz naczelnych zakaz współpracy z organizacjami żydowskimi i komunistycznymi. Wraz ze Stronnictwem Narodowym NOK brała udział w wydarzeniach upamiętniających ważne rocznice historyczne, np. rocznicę obrony Lwowa, uchwalenia Konstytucji Trzeciego Maja. Współpracowały też z Towarzystwem Gimnastycznym Sokół, Młodzieżą Wszechpolską, Stowarzyszeniem Zjednoczonych Ziemianek i Polskim Czerwonym Krzyżem.

Ponadto organizacja wydawała własne tytuły prasowe, broszury i książki. Do czasopism wydawanych przez NOK należały: tygodnik „Gazetka dla Kobiet: z Bogiem dla Ojczyzny” pełniący funkcję biuletynu organizacyjnego, ukazujący się w latach 1922-1931 pod redakcją Anieli Zdanowskiej, Pelagii Restorffowej, Lucyny Kotarbińskiej, a od 1928 r. Zofii Zaleskiej; miesięcznik „Hasło Polki: czasopismo poświęcone sprawom kobiecym” ukazujący się w latach 1934-1938 pod redakcją Z. Zajączkowej we współpracy z jej mężem Edwardem, kierownikiem Sekcji Młodych SN oraz miesięcznik „Ruch Kobiecy” ukazujący w latach 1931-1935 we Lwowie, którego redaktorką była Helena Paygertówna.



Polecane linki

Statut Pierwsza ulotka Druga ulotka Dziesięciolecie pracy NOK w Łodzi My Kobiety przetrwamy! Kalendarz Pani Domu O pracy tajnej... (Zofia Sokolnicka) Narodowczynie z Bogiem i Ojczyzną Polska w zwyczaju i obyczaju Wspomnienia Z.Kirkor-Kiedroniowa Wzorce aktywności kobiet w Narodowej Demokracji

Gdzie spoczywają przedwojenne działaczki NOK?

Imię i nazwisko Cmentarz Miejsce
1. Irena Puzynianka Cmentarz Powązkowski w Warszawie Kw. L rząd 4, grób 30-31
2. dr Gabriela Balicka-Iwanowska Cmentarz Rakowicki w Krakowie Kw. LXXII, rząd 25, grób 11
3. Zofia Kirkor-Kiedroniowa Cmentarz Powązkowski w Warszawie Kw. 89-3/4-30/31
4. Zofia Sokolnicka Cmentarz Zasłużonych Wielkopolan Kw. 3, miejsce 16
5. Wanda Ładzina Cmentarz Les Champeaux w Montmorency Kw. A, grób 1164b
6. Izabella Moszczeńska-Rzepecka Cmentarz Powązkowski w Warszawie Kw. 17-6-30
7. Irena Pannekowa Cmentarz Powązkowski w Warszawie Kw. 146C, rząd c-4, grób 19
8. Józefa Szebeko Miejscowy cmentarz w Głogowcu W grobowcu Zalewskich
9. Maria Dynowska Cmentarz Rakowicki w Krakowie Pas 31, rząd płn.-zach.
10. Aniela Zdanowska (z Godlewskich) Cmentarz w Miechowie -
11. prof. Ludwika Dobrzyńska-Rybicka Cmentarz Parafialny Lutycka-Szczaniecka w Poznaniu Kw. Św. Michała, rząd 5, miejsce 7